Istorijat – Stara Tekija

U antičkim vremenima nosila je naziv TRANSDIERNA, budući da je situirana preko puta Dierne, današnje Oršave, brda koja nadvisuju varošicu i danas se zovu Slava božija.

Arheološke iskopine iz doba careva Mavrika i Komnena potvrđuje da je naselje na istom mestu postojalo i za vreme Vizantije 1733. godine spominje se u Austrijskim dokumentima kao naselje Klovilovo. 

Kao naselje pod imenom Teke (ime dobilo po turskoj bogomolji, derviškoj tekiji), Tekija se u izvorima prvi put pominje 1807. godine kao maleno selo na desnoj obali Dunava u Đerdapu.

Za osnivače ovog naselja računaju se: Tekelerovići, Tekeljarešti ili Tekeljani, zatim Petkovići ili Miješti.

Osnovna škola u Tekiji je najstarija u opštini Kladovo i jedna je od najstarijih u Srbiji. Počela je sa radom u školoskoj 1834./1835.godini. 

Stara Tekija, je podignuta je na ostacima rimskog kastela Transdierna, nastalog početkom nove ere u vreme osvajanja rimskog cara Trajana, koji je izgradio put kroz Đerdapske klance i o tome ostavio večni spomenik – Trajanovu tablu.

U Tekiji je rođen Avram Petronijević, jedan od četvorice ustavobranitelja za vreme kneza Miloša i prvi predsednik Prve srpske vlade kao i ministar spoljnih poslova Srbije za vreme Karađorđevića na kojoj dužnosti i umire 1853. godine u Carigradu. 

Između dva svetska rata, Tekija je bila veoma bogato malo mesto na Dunavu ,pogotovu od Smedereva do granice. Velike novce od taksi donosila je Đerdapska rečna uprava, organizovana 1933., čiji je direktor obavezno bio i zamenik ministra saobraćaja Srbije. Locovi, brodski piloti, elita u rečnij mornarici, koji su preuzimajuči kormila u svoje ruke znali da brodove sprovedu kroz besne dunavske brzake, između njima dobro znanih podvodnih hridi, a po divljoj, uskovitlanoj i zapenušavoj vodi u Đerdapskoj klisuri, imali su plate kao ministri, a u Tekiji ih je bilo dosta.

Tekiju je kao i Donji Milanovac prilikom izgradnje hidroelektrane „Đerdap I“ i stvaranjem veštačkog jezera Đerdap, potopio Dunav. Novo naselje sa istim imenom podignuto je iznad jezera.

U starom naselju, postojala su svetilišta iranskog božanstva Mitre, ali i starogrčkih Kibele, Sabazija, Hermesa. Očuvani su I tragovi rimskih vojnih postaja počev od I veka n.e.

Zauvek je tada u dubinama Dunava nestalo i 3 km udaljeno ostrvo Ada – Kale na kom je Milenko Sojković, srpski vojvoda iz Prvog srpskog ustanka, sa svojom poterom uhvatio i pogubio četvoricu beogradskih dahija: Aganliju, Kučuk – Aliju, Fočić – Mehmed agu i Mula – Jusufa. 

Ostrvo Ada Kale – ostrvo tvrđava, nalazilo se na par kilometara uzvodno od sadašnje brane HE “Đerdap I“. Bilo je dugo 1750m i 500m široko. Predstavljalo je najbitniju stratešku tačku na Đerdapu još od doba Rimljana. Tokom burne istorije menjalo je vlasnike, a poslednji stanovnici su bili većinom Turci koji su nakon izgradnje HE “Đerdap I“ i potapanja ostrva 1971. godine preseljeni u svoju maticu, a tvrđava je premeštena na rumunsko ostrvo Šimijan nizvodno od ostataka Trajanovog mosta. Posebno je interesantna činjenica da se način života stanovnika ostrva nije puno menjao i da je muslimanski živalj održavao svoje običaje i kulturu kroz kompaktnu zajednicu. Bavili su se manufakturnom proizvodnjom ratluka, preradom duvana, šibica, proizvoda od smokve i maslina.

Zahvaljujući položaju, rečnom saobraćaju i skeli, Tekija je posle obnavljanja naselja brzo počela da se ekonomski razvija, s obzirom na to da je promet robe iz unutrašnjih delova Carstva, preko tekijske tržnice i čarsije, išao dalje prema Oršavi, Temišvaru i Budimpešti. U Tekiji i Oršavi, Jugoslavija i Rumunija su 31. maja 1953. godine potpisale Sporazum o ustanovljenju Đerdapske rečne uprave.